Zamek Dunajec w Niedzicy

Usytuowany nad Dunajcem okazały zamek w Niedzicy wznosi się na stromej skale o wysokości 566 m n.p.m. Obecnie w sąsiedztwie zamku znajduje się jezioro czorsztyńskie oraz zapora, natomiast po przeciwległej stronie spogląda kolejny pieniński zamek - Czorsztyn. Wraz z nim warownia w Niedzicy niegdyś węgierska, przed powstaniem jeziora wyraźnie górowały nad okolicą. Charakterystyczne położenie, na wysokich skałach sprawiło, że zyskały miano „orlich gniazd”. Zamek zachował się do naszych czasów niemal nienaruszony, w przeciwieństwie do Czorsztyńskiego. Ta piękna warownia sięga swymi początkami do XIII w. kiedy to na wysokim skalnym wzgórzu nad Dunajcem istniała drewniano - ziemna strażnica, w której to Bolesław Wstydliwy z żoną Kingą znalazł schronienie uciekając przed najazdem tatarskim.

Na przełomie XIII i XIV wieku w północnej części budowli wzniesiono na skale wolno stojącą okrągłą wieżę, a prawdopodobnie już za czasów Kazimierza Wielkiego, szczyt wzgórza, na którym stała otoczono kamiennym murem o grubości ponad 2 metrów. Fortyfikacja podzielona została na zamek górny i średni biegnącym w poprzek dziedzińca murem. Wieża znalazła się w obrębie zamku średniego, a na zamku górnym wzniesiony został wzdłuż zachodniej części muru obwodowego budynek mieszkalny. Obecnie Warownia składa się z zamku górnego, stanowiącego najstarszą część założenia oraz młodszego, zamku dolnego i średniego. Jako budulec posłużył pierwszemu kamień wapienny. W skład zamku górnego wchodzi wysoka, kwadratowa wieża, kaplica, z widocznymi pozostałościami polichromii oraz niezbyt duża część mieszkalna i mały dziedziniec ze studnią (głębokością sięga 90 metrów). Jak mówi legenda zadanie jej wykopania powierzono jeńcom tatarskim, podobno posiadała również połączenie z Dunajcem.

Pod zamkiem górnym znajdowało się więzienie, o którym mówi się, że więziono w nim Janosika, obecnie można w nim ujrzeć dyby. W XIV w. do górnego zamku prowadziła od strony południowej brama, po której zachowały się pewne ślady, w tym fragmenty mostu zwodzonego. Dolny zamek, wzniesiony na dawniejszym przedzamczu zamku gotyckiego, pokrywa tynk. Wyposażono go w trzy baszty i basteje (narożną, kapliczną i bramną). Basteja kapliczna naznaczona jest pozostałościami dawnej bramy wjazdowej, pochodzącej z XV w. Natomiast mury obwodowe zwieńczyła renesansowa attyka. Pomiędzy zamkiem górnym, a dolnym umiejscowiono zamek średni, w którym mieściła się zabudowa mieszkalna. 

Ze względu na przygraniczne położenie zamek pełnił funkcje obronne oraz stał się siedzibą starostwa. Z tej przyczyny między innymi niejednokrotnie był niszczony podczas najazdów i oblężeń. Obecnie pod kierunkiem przewodnika udostępnia się zwiedzającym komnaty zamku górnego i średniego, które zawierają ekspozycje nawiązujące do historii zamku oraz prezentujące charakterystyczne dla siedzib szlacheckich wyposażenie. Zwiedzający mają możliwość podziwiania przepięknej panoramy Pienin, Tatr, leżącego po przeciwległej stronie Czorsztyńskiego zamku oraz zapory na Jeziorze. W tym celu udostępniono turystom dwa tarasy widokowe. Na dole po nasyceniu się widokami można skusić się na wstąpienie do restauracji. 
Zamek udostępniany jest zwiedzającym od 1.V do 30.IX codziennie od 9.00 - 18.30 oraz od 1.X do 30.IV (od wt - nd) od 9.00 - 15.30. Bilet pozwalający na zwiedzanie zamku i "wozowni" wynosi 12 zł normalny i 9 zł. Zwiedzanie spichlerza odbywa się za dodatkową opłatą 4 zł i tylko w sezonie letnim. 

Zamek w Czorsztynie

Zamek w Czorsztynie wzniesiony w XIV w. w stylu gotyckim do naszych czasów zachował się mocno zniszczony, stanowiąc obecnie malowniczą ruinę i atrakcję turystyczną. Wybudowany na wysokim wzgórzu nad Dunajcem posiadał typowo obronny charakter. W skutek ludzkiej ingerencji obecnie góruje nad sztucznie utworzonym jeziorem Czorsztyńskim, mieszcząc się w granicach Pienińskiego Parku Narodowego. Początków zamku upatruje się w warowni, zwanej Wronin, o której wiadomo, że istniała już w 1320 r., co datacyjnie pokrywa się z określonym na podstawie badań archeologicznych czasem powstania pierwotnej fortyfikacji. Znaczna rozbudowa zamku nastąpiła za czasów Kazimierza Wielkiego. Wśród kronikarzy istnieje, jednak rozbieżność czy król był fundatorem zamku, czy jedynie polecił jego rozbudowę oraz otoczenie murami. 

Strategiczne położenie budowli sprawiło, że w XIV w. stanowiła jedno z ważniejszych założeń obronnych kraju. Czorsztyński zamek w swych murach miał okazję gościć między innymi Kazimierza Wielkiego, Ludwika Węgierskiego, królową Jadwigę oraz Władysława Warneńczyka. W późniejszym czasie przydzielono mu funkcję komory celnej, a następnie siedziby starostów. W II poł. XV w. dokonano kolejnej rozbudowy zamku, następnie dobudowano w XVI w. zamek dolny, tak zwany Przygródek. W latach 1629 - 1643 zamek znacznie przebudowano wznosząc min. czterokondygnacyjną basztę, zwaną basztą Baranowskiego od nazwiska starosty Jana Baranowskiego herbu Jastrzębiec, za którego „rządów” na zamku miała miejsce wspomniana przebudowa.

W zamku wyróżnia się poszczególne części: zamek dolny, zamek średni i górny zamek. Znajdujący się po stronie wschodniej zamek dolny zachował się do naszych czasów najbardziej naruszony. W południowo – wschodnim boku murów obwodowych mieściła się baszta oraz przypuszczalnie zabudowa mieszkalna dla służby i studnia zamkowa. Droga do zamku średniego wiodła przez wspomnianą już wieżę Baranowskiego. Zamek średni wybudowany na planie czworoboku wyposażono w 4 kondygnacje. Zastępując XVII wieczny budynek bramny, równocześnie dostosowano go do pełnienia funkcji obronnych - w razie zagrożenia służyła artyleria. Nadal widoczne są tu pozostałości po zapadni z XV wieku. Zamek średni pełnił, jednak przede wszystkim funkcje gospodarcze. Mieścił m.in. kuchnię oraz piekarnię, wybudowane na fundamentach dawnej baszty - stołpu, jak mogła przykładowo wyglądać można zobaczyć we wpisie o lubelskim zamku. Obecnie szczątkowo zachowaną możemy dostrzec w niewysokich murach. Wedle ustaleń posiadała średnicę 10 m o grubości murów do 3 m. Aktualnie w dawnej kuchni znajduje się ekspozycja o historii zamku. Do zamku górnego przechodzimy przez barokową klatkę schodową.

Mieszczą się tu dwie sklepione komnaty - tzw. piwnica, w której umieszczono "kamieniarkę" budowlaną z XVII wieku oraz komnata zwana strzelnicą, gdzie mieści się sklepik z pamiątkami i minerałami. Przy dziedzińcu mieści się  6 - metrowy otwór wykuty w skale będący cysterną na wodę deszczową. Dodam, że również tu mieściła się kuchnia. Piętro zamku górnego obecnie służy jako taras widokowy, skąd rozciąga się piękny widok na Dunajec, Niedzicę, Pieniny Spiskie oraz Tatry. Dawniej znajdowała się tu kaplica oraz część mieszkalna. Budynki te zwieńczała renesansowa attyka, od wschodu zaś mur tarczowy w XIV w. wyposażony w ganek strażniczy. Widoczny od strony jeziora łuk jest pozostałością sklepienia wybudowanego dla wzmocnienia zewnętrznego muru w miejscu, gdzie znajdował się ubytek skalny.

W latach 1734 - 1735, gdy w kraju trwała walka o tron między Augustem II Sasem, a Stanisławem Leszczyńskim, zamek w Czorsztynie uległ zdewastowaniu przez wojska kozackie. Następnie w 1790 r. uderzenie pioruna doprowadziło do zapalenia się zamkowych dachów. W 1819 r. zrujnowany zamek wraz z czorsztyńskimi dobrami zakupiła rodzina Drohojowskich, w której posiadaniu pozostawał do końca II wojny światowej. Nowi właściciele starali się prowadzić drobne prace na zamku, jednak za poważne zabezpieczenie ruin zabrało się dopiero w latach 1951 – 1957 Kierownictwo Odnowienia Zamku Królewskiego na Wawelu. W 1992 r. zapoczątkowane zostały kompleksowe prace konserwatorskie, a w 1996 r. Zamek udostępniono zwiedzającym. Obecnie czorsztyński zamek znajduje się pod opieką Pienińskiego Parku Narodowego. Po przeciwnej stronie jeziora na przeciw Czorsztyńskiego zamku wznosi się inny zamek w miejscowości Niedzica, zwany Dunajcem, który również warto zobaczyć.

Zwiedzanie zamku odbywa się od 1.10 do 30.04 w godz. 10.00 do 15.00 z wyjątkiem poniedziałków, od 1.05 do 30.09 w godz. 9.00 do 18.00 codziennie. Bilet wstępu wynosi odpowiednio: normalny- 5,00 zł, ulgowy- 2,5 zł.

Jaskinia Łokietka

 

Jaskinia Łokietka mieści się na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego, około 125 m nad dnem Doliny Sąspowskiej. Licząc sobie 320 m długości i 7 m deniwelacji (różnicy między najwyżej, a najniżej położonym punktem jaskini) stanowi największą spośród znajdujących się na terenie parku jaskiń. Nazywana błędnie grotą, posiada dwie duże sale: Rycerską oraz Sypialnię, dwie mniejsze oraz kilka korytarzy. Sama jaskinia powstała, zaś na skutek wyżłobienia przez wodę. Do jej wnętrza prowadzi wąska szczelina skalna, będąca pozostałością korytarza, którego strop uległ zawaleniu.

Gdy skierujemy się w głąb jaskini zauważmy, że korytarz obniża się, skręca w kierunku płd. - zach. oraz znacznie się rozszerza, wchodząc następnie w Korytarz Główny. W jego stropie znajdują się „kotły wirowe”, powstałe w czasie gdy cały przekrój jaskini był wypełniony wodą. Na ścianach korytarza widoczne są polewy oraz inne utwory naciekowe, niekiedy kontrastujące swą jasną barwą z zakopconym wnętrzem. Z Korytarza Głównego przechodzimy do Sali Rycerskiej, z której w lewo odchodzi boczny, ślepy korytarz, zaś w prawo znajdują się schody prowadzące  na wyższy poziom jaskini, skąd ciasnym przejściem przechodzi się do małej komory zwanej Kuchnią. Jest to najstarsza część jaskini, leżąca blisko powierzchni. Tu w kilku miejscach do wnętrza  przedostają się korzenie drzew. Na ścianach przesmyku i Kuchni widoczne są półki skalne oraz spłaszczenia, będące śladami modelowania jaskini przez potok przepływający swobodnie po jej ówczesnym dnie. Z Kuchni schody prowadzą do Sypialni. Dno Sypialni w dużej części wyścielone jest rumoszem i blokami wapienia, które oderwały się od ścian i stropu. W kierunku zachodnim wiedzie nieduży boczny korytarz urozmaicony licznymi wymyciami, które napotykamy także w ścianach sali w pobliżu schodów. W jaskini występują głównie nieduże stalaktyty rurkowe (tzw. makarony), szczególnie na stropach obu sal, głownie Sypialni i w innych trudniej dostępnych miejscach. Ściany są okryte polewami, a ich odcinki przewieszone zdobią żebra naciekowe lub małe, cieniutkie, faliste draperie. W ostatniej sali uwagę przyciąga szczególnie duży słup naciekowy „Orzeł”, wykształcony na ścianie północnej. Na lewo od „Orła” w niedużej wnęce nad stropem zachowały się stalagmity. 

Temperatura wewnątrz jaskini utrzymuje się na jednym poziomie przez cały rok i wynosi ok. 7-8°C. W okresie zimowym tuż przed wejściem tworzą się nieraz "stalagmity" lodowe, zwane chłopkami, nierzadko o bardzo pięknych formach. Z jaskinią wiąże się legenda mówiąca o ukrywaniu się w niej Władysława Łokietka, który schronił się w niej po ucieczce z Krakowa ok. 1289 r.,  przed królem czeskim Wacławem II. Życie Łokietka, uratował jak mówi legenda pająk, który zasłonił otwór do jaskini pajęczyną, dzięki czemu zmylił prowadzony pościg. Pamiątką po pobycie Łokietka jest nazwa jaskini oraz poszczególnych jej komór oraz krata zamykająca wejście, powtarzająca motyw pajęczyny. Pierwsze wzmianki o Jaskini pojawiły się już w końcu XVII w., natomiast od końca wieku następnego Jaskinia zaczęła stanowić atrakcje turystyczną, zwiedzaną wraz z sąsiadującą Jaskinią Ciemną, podczas pobytów w ówcześnie popularnym Ojcowie - wpływ modnego sentymentalizmu. W 1927 r. Jaskinie uznano za zabytek. Od 1987 r. Jaskinie oświetla się elektrycznie, jej zwiedzanie odbywa się w wyznaczonych porach z przewodnikiem. Jak podaje oficjalna strona OPN rocznie Jaskinie odwiedza 120 tys. osób. Jaskinia czynna jest codziennie od 22. IV – 26. X oraz 8 – 11.XI. Zwiedzać można od IV – VIII do godziny 18.30 (ostatnie wejście), IX – do 17.30, X – do 16.30, XI – do 15.30. Bilet normalny wynosi 8 zł, natomiast ulowy 6 zł.

Pieskowa Skała

Choć sądzono, że zamek w Pieskowej Skale powstał już we wczesnym średniowieczu, to prace archeologiczne nie potwierdziły tego przypuszczenia. O zamku wiadomo, jednak że w latach 1377-1608 stanowił siedzibę rodu Szafrańców. Co najciekawsze co poniektórzy z właścicieli wykorzystywali go jako punkt wypadowy do napadów na kupców przejeżdżających biegnącym przez Dolinę Prądnika traktem handlowym. Jeden, z takich "Panów- Rozbójników" Krzysztof Szafraniec "dosłużył się" swoimi wyczynami  wyroku skazującego na ścięcie. Egzekucji dokonano na Wawelu w 1484 r.

W latach 1542-1580, ten niegdyś gotycki zamek przebudowano w renesansową rezydencję. Natomiast w XVII w., gdy panem zamku był Michał Zebrzydowski budowlę zaopatrzono w system fortyfikacji bastionowych. Do dziś po danym właścicielu pozostał jego kartusz herbowy "Radwan" widniejący nad bramą wjazdową.

 

Podczas potopu szwedzkiego (1655 r.) zamek został, niestety zniszczony. Na domiar złego w 1718 r. Konstrukcja uległa pożarowi. Jednak w 1768 r. nowi wlaścicciele, ród Wielopolskich dokonał jego odbudowy. Niestety zła passa Pieskowej Skały nie opuszczała, i tak w wyniku kolejnego pożaru (1850 r.) zniszczeniu uległa najstarsza część budowli, tak zwany zamek wysoki. W czasie powstania styczniowego rosyjski ostrzał wywołał kolejny pożar oraz zniszczenie kosztownego wyposażenia zamku. W 1842 r. Pieskową Skałę odkupił od rodziny Wielopolskich hrabia Jan Mieroszewski. W latach 80 – tych XIX w., jego syn Sobiesław prowadził na zamku prace remontowe dodając budowli elementy neogotyckie. Kolejny dziedzic posiadłości, hrabia Krzysztof Mieroszewski sprzedał zamek. Niebawem nowy właściciel Michał Wilczyński odsprzedał zamek dr. Serafinowi Chmurskiemu, który zbudował u stóp zamku wille zamierzając nadać Pieskowej Skale charakter letniskowy. W 1902 r. w wyniku zadłużenia majątku Chmurskiego, zamek trafił na licytację. Niebawem Adolf Dygasiński zwrócił się na łamach "Kuriera Warszawskiego" z apelem ratowania zamku, będącego perełką polskiego renesansu, oraz ostatnim zamkiem na szlaku Orlich Gniazd, który przetrwał w dobrym stanie. Dzięki tej inicjatywie powstało "Towarzystwo Akcyjne Pieskowa Skała", które wykupiło zamek za kwotę 60 tysięcy rubli. 

Po II wojnie światowej zamek w Pieskowej Skale przeszedł na rzecz Skarbu Państwa. W latach 1950 - 1963 dokonano jego renowacji i ustanowiono go Oddziałem Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu. Pieskowej przywrócono wygląd jaki posiadała w XVII w. Wieża bramna, z charakterystycznym zegarem, która przykuwa szczególnie uwagę zwiedzających pochodzi z XX w.. Jej poprzedniczka, baszta pochodząca ze średniowiecza uległa niestety zawaleniu. Druga baszta, choć zachowana nie jest udostępniona zwiedzającym. Przystaje do niej XVII - wieczna oficyna, posiadająca dwa piętra. Znajdująca się obok wieży bramnej loggia (wnęka w zewnętrznej płaszczyźnie budynku, od pomieszczeń wewnętrznych oddzielana drzwiami i oknem obecnie pełni w architekturze funkcję balkonu) również pochodzi z okresu po II wojnie. Powstała na skutek odnalezienia w 1947 r. szczątek dawnej loggi podczas badań archeologicznych. Piękny włoski ogród założony na dolnym bastionie, nie jest udostępniony zwiedzającym, można go podziwiać jedynie z zamkowego dziedzińca. W jednym z bastionów usytuowano restaurację z tarasem widokowym, skąd można rozkoszować się przepięknym widokiem na zamek oraz OPN. Arkadowy dziedziniec zamku, wzorowany na Wawelskim posiada dwa piętra, otoczone krużgankami i wysuniętą loggią, zdobiony jest 21 maszkaronami (charakterystyczne dla renesansu stylizowane w różnorodnej mimice twarze ludzkie i zwierzęce). Aktualnie na zamku mieści się stała ekspozycja "Przemiany stylowe w sztuce europejskiej od średniowiecza do połowy XIX wieku". Zamek dość często pojawia się też w filmach. Wielu z nas zapewne pamięta go z seriali „Janosik” i „Stawka większa, niż życie”. W kryptach na zamku w Pieskowej Skale znajdują się cztery manierystyczne sarkofagi Sieniawskich pochodzące z XVII w., ozdobione postaciami zmarłych na wiekach.

 Epitafia te są unikatowe w sztuce polskiej. Wykonane zostały przez wrocławskiego rzeźbiarza Jana Pfistera. Pierwotnie mieściły się w jednym z najwspanialszych polskich mauzoleów rodowych w kaplicy w Brzeżanach na Podolu. Kościół i kaplica na zamku po 1945 r. zostały doszczętnie zdewastowane. Sarkofagi te szczęśliwie ocalały, dzięki ich wcześniejszemu wywiezieniu podczas wojny polsko - rosyjskiej w 1920 r. do Krakowa.
Do zamku przylega park krajobrazowy. W pobliżu stoi wapienna skała zwana Maczugą Herkulesa, Czarcią Skałą lub Sokolicą.  U podnóża wzgórza, na którym wznosi się zamek, mieści się kompleks pięciu stawów przepływowych założony w XVI w. Obecnie znajdują się one na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego i stanowią ostoję dla płazów (traszka zwyczajna, traszka grzebieniasta, ropucha szara, ropucha zielona, żaba trawna, rzekotka drzewna, kumak nizinny). Zwiedzanie całego zamku wyniesie nas przy bilecie normalnym 18 zł, a przy ulgowym 11 zł. Bilet rodzinny pozwalający na zwiedzanie dwóm osobom dorosłym oraz czwórce dzieci wynosi 50 zł.

Mosorny Potok

Mosorny Potok spływa ze zboczy opisanego przeze mnie ostatnio Mosornego Gronia, tworząc w tym miejscu urokliwy wodospad. Potok zasilany przez liczne potoczki, stanowi ciągnący się przez 3,2 km prawy dopływ Skawicy. Naturalnie powstały wodospad na Mosornym Potoku znajduje się przy szlaku prowadzącym na Cyl Hali Śmietanowej i leżącą dalej Kiczorkę. My jednak nie poszliśmy szlakiem wiodącym od przystanku PKS Zawoja Mosorne, a ruszyliśmy ze szczytu Mosornego Gronia, kierując się niebieskim szlakiem w głąb lasu. Po wrażeniach z leśnej drogi muszę przyznać, że nie należy ona do najłatwiejszych, ponieważ cały czas kierujemy się w dół, a zejście jest dość strome, gdy jednak dochodzimy już do wodospadu, przygotowano tam drewniane schodki oraz poręcze, a widok na wodospad jest wprost niesamowity i wynagradza wszelkie trudy. Poniżej podałam link do opisu innej możliwej trasy i chyba wygodniejszej.      

     ===Zawoja - Mosorny Groń - Cyl Hali Śmietanowej