Zamek w Lesku

Leski zamek, pełni obecnie rolę pensjonatu, jednak jego mury pamiętają czasy, gdy zamieszkiwały je kolejno znaczące rody szlachty polskiej. powstanie zamku wiąże się z przeprowadzą ówczesnego właściciela Leska, Piotra Kmity z pobliskiego Sobienia. Położony na skarpie, góruje nad Sanem.

Jego budowę rozpoczęto w 1538 r. przyoblekając go w późnogotycką szatę w miejscu stojącego uprzednio drewnianego wzniesionego w 1491 r. impulsem do wybudowania zamku stały się spustoszenia dokonane przez Wołochów i Węgrów w zamku Sobień w 1512 r.

Prawdopodobnie Piotr Kmita, zmarły w 1553 r. nie doczekał już końca budowy. Po jego śmierci właścicielką zamku stała się wdowa po nim Barbara Kmita, która jednak wkrótce ponownie wyszła za mąż i wyjechała do Wielkopolski. I tym sposobem majątek Piotra Kmity przypadł jego dwóm siostrom. Przy czym w rękach Katarzyny Stadnickiej, żony Stefana pozostał zamek. Tym samym, aż do I połowy XVIII w. Lesko wraz z zamkiem znajdowało się w rękach rodu Stadnickich.

 na zdjęciu widoczna cylindryczna baszta

Już pod koniec XVI w. Stadniccy dokonali pierwszej przebudowy zamku. W myśl epoki zamek przybrał renesansowy wygląd min. wyposażono go w attykę z wnękami. Po 1660 r. dokonano kolejnej przebudowy, spowodowanej zniszczeniami podczas Potopu Szwedzkiego. Zamkowe wzgórze zyskało umocnienia bastejowe (można je ujrzeć na przykładzie zamku w Janowcu) oraz narożne baszty strzegące czterobocznej konstrukcji.

Podczas wojny północnej (1700 - 1721) w 1704 r. wojska szwedzkie ponownie napadły na zamek, ograbiły jego ówczesnego właściciela Jana Franciszka Stadnickiego (wg inwentarza sporządzonego w 1697 r. w zamku znajdowało się 378 pozycji książkowych, w tym historycznych, religijnych, politycznych, prawniczych i in. stanowiących cenny nabytek). Na pożegnanie żołnierze podłożyli ogień i wskutek czego zamek wysadziło w powietrze.

Mury zamkowe, bramy oraz komnaty zostały zdewastowane, miasto również nie uniknęło ognia. Wyposażenie zamku, księgozbiór, dokumenty właścicieli, przywileje oraz wyposażenie poniszczono. Zabudowę miasta w większości strawił ogień. Prace remontowe trwały do 1718 r.

W krótkim czasie po zakończeniu odbudowy zamku, został wniesiony posagiem przez Teresę Kmitę, jej małżonkowi Józefowi Ossolińskiemu. W tym czasie zamek był konstrukcją dwupoziomową, bogato zdobioną i wyposażoną. Wyposażony w liczne komnaty posiadał pokoje gościnne, skarbiec, kaplicę, kancelarię, piwnice, stajnie, kuchnię oraz inne pomieszczenia, tworząc tym samym pełną wygód i przepychu rezydencję godną magnackich ambicji.

Baszta od strony dziedzińca

W rękach Ossolińskich zamek pozostawał w latach 1731 - 1776, następnie wskutek mariażu znów z wianem przeszedł w inne ręce. Tym razem dostał się rodzinie Mniszchów mającej go w posiadaniu  od 1776 do 1799 r. W 1785 r. zamek został spustoszony w wyniku pożaru. W jego skutku Mniszchowie opuścili znajdujący się w stanie ruiny zamek. Da się zauważyć, że niestety Leski zamek nie .miał szczęścia w walce z ogniem  W 1799 r. przeszedł znów w skutek małżeństwa w ręce Krasickich, pozostających jego właścicielami do wybuchu II wojny światowej w 1939 r.

Między 1836, a 1838 r. rozpoczęto odbudowę zamku wg projektu Wincentego Pola. Prace trwał z przerwami 38 lat. Odbudowa doprowadziła do całkowitej zmiany oblicza zamku. Nadano mu wygląd rezydencji klasycystyczno - neorenesansowej w stylu włoskim. Budowlę wyposażono w dodatkowe oficyny oraz oranżerię.

I i II wojny światowe przyczyniły się do niszczenia zamku grabionego przez rosyjskich żołnierzy w latach 1914- 1915 ( dokonali podpalenia budynku). Po 1939 r. pełnił on siedzibę sowieckich żołnierzy, a po ataku III Rzeszy na ZSRR w czerwcu 1941 r. zmienił okupanta na Niemieckiego.

Po drugiej wojnie w budynkach zamku mieścił się magazyn oraz przedszkole. W 1956 r. zamek przeszedł na własność zabrzańskiej kopalni KWK "Makoszowy". W tym samym roku dokonała ona remontu obiektu, czyniąc go ośrodkiem wypoczynkowym dla górników. W późniejszym czasie zamek przeszedł w ręce Gliwickiej Agencji Turystycznej, w których pozostaje do dziś.

Obecnie na leski zamek składa się parterowy budynek, dostawiony do dawnych murów zewnętrznych wraz z cylindryczną basztą obroną. Część mieszkalną zamku, wzniesiono wykorzystując pierwotną nadbudowę wieży mieszkalnej rodu Kmitów. Dla gości pensjonatu został stworzony kort tenisowy oraz basen. Natomiast w przeszłości znacznie większych rozmiarów park, otaczający zamek obecnie mieści miejski amfiteatr.

Park przy zamku, w tle widoczny amfiteatr

Widok na zamek od strony parku

Lesko

Lesko znajdujące się na Podkarpaciu. Stanowi jeden z większych ośrodków na drodze do Bieszczad wysokich (tu będziemy mieć przesiadki próbując dojechać komunikacją publiczną na przykład z Cisnej do Soliny). Można by z małym przymrużeniem oka rzec, że wszystkie drogi prowadzą przez Lesko;) Położone nad Sanem, znajduje się na obszarze gór Sanocko - Turczyńskich, dzięki temu przez miasto przebiega kilka ciekawych ścieżek przyrodniczo - edukacyjnych.

Wśród nich znajdują się:

• ścieżka przyrodnicza na Górze Sobień (obszar Parku Krajobrazowego Gór Słonnych). Dotrzeć do niej można samochodem lub autobusem, trasa Sanok - Lesko (kurs przez Łukawicę, skąd z przystanku lub z Załuża należy przejść ok. 1,5 km). Do ścieżki można dojść, także szlakiem zielonym prowadzącym z Gór Słonnych do rezerwatu "Góra Sobień". Ścieżka rozpoczyna się na Parkingu, a kończy po 3 km, robiąc pętlę na składzie drewna ok. 200 m pod wspomnianym parkingiem. Wędrując ścieżką będziemy podziwiać fragment rezerwatu przyrody leśno -  faunistyczno - krajobrazowego "Góra Sobień", ruiny zamku Sobień, położonego na 451 m n.p.m., wspaniałe widoki na dolinę Sanu, potok leśny oraz aleję modrzewiową. Ścieżka urozmaicona przez jary, strome podejścia i skarpy prowadzi przez wiszące kłaki oraz schody wycięte w pniu jodłowym
• Kamień Leski - znajduje się na początku miejscowości Glinne, przy trasie z Leska do Ustrzyk Dolnych, w odległości ok. 5 km od tego pierwszego. Można tu dojść również szlakiem zielonym z Leska (Lesko - Krysowa), lub ze Zwierzynia przez Czulnię oraz ścieżką rowerową "Baszta". Kamień Leski mierzący ok. 410-420 m n.p.m., stanowi niezwykle ciekawy pomnik przyrody nieożywionej. Zbudowany z piaskowca krościeńskiego, swą wybujałą formę zawdzięcza oddziaływaniu erozji oraz.... mieszkańcom okolic. Po dawnym kamieniołomie pozostały dwie głębokie wyrwy z pionową ścianą, porośnięte obecnie młodym lasem.

Ziemie, na których obecnie rozpościera się miasto były już zamieszkane w czasach prehistorycznych i okresie wpływów rzymskich, co potwierdzają prowadzone na terenie miasta wykopaliska archeologiczne (datowane od IV w. p.n.e. do IV w. n.e., a także średniowieczne). Sama nazwa Lesko wzięła swe pochodzenie od słowa "leszczyna". W przeciągu wieków nazwa miasta ulegała pewnym deformacjom Lesco, Liesko, Lissko. W między czasie powracano do tradycyjnej nazwy Lesko. W wieku XVIII funkcjonowała zruszczona nazwa Lisko, jednak w 1931 r. władze miasta wystąpiły z wnioskiem na mocy, którego przywrócono nazwę Lesko.

Synagoga

okolice leskiego rynku

Przełom XIV/XV w. przyniósł Lesku nowego właściciela. Z nadania królewskiego dokonanego przez Władysława Jagiełłę, Lesko oraz przyległe dobra trafiły w ręce Kmitów z Wiśnicza herbu Szczerniawa. Między 1469/1470 r. Lesko uzyskało prawa miejskie. Po Stadnickich miasto przechodziło w ręce Ossolińskich, następnie Mniszchów, a w końcu Krasickich, którzy stawali się kolejno posiadaczami leskiego zamku

Park miejski

schody prowadzące do gotyckiej świątyni

plac przykościelny

Wśród zabytków Leska na uwagę zasługuje dawna Synagoga z przełomu XVI/XVII w. obecnie zamieniona na galerię sztuki. Ponadto Kościół farny pw. Nawiedzenia NMP z ok. 1539 r., w 1760 r. i 1889 r. dokonywano przebudów. Obok kościoła znajduje się barokowa dzwonnica (1725-1765). Wewnątrz kościoła mieści się płyta grobowa oraz epitafium poświęcone Franciszkowi Pułaskiemu, rotmistrzowi przemyskiemu oraz jednemu z przywódców konfederacji barskiej. Ponadto warto przejść się ulicami Leska by zobaczyć Ratusz miejski z 1894 r., kamienice z XVII- XIX w., dom parafiany z 1890 r. oraz cmentarz żydowski, na którym znajdują się nagrobki z 1600 r.!

domek przy uliczce prowadzącej do kościoła

Synagoga 

Dołączam mapę Leska, ze strony UMiG Lesko.